SABRİ KARADOĞAN - Blog Yazıları

Zamanın Kalker Kayalara Kazındığı, Akdeniz Makilerinin Kekik Kokusuyla Yontulduğu Antik Adımlar Likya Yolu, Teke Yarımadası’nın orojenik hareketlerle şahlanmış kireçtaşı platolarının ve karstik topoğrafyasının kalbinde uzanır. Mezozoik Dönem’e ait neritik kireçtaşlarının Neotetis Okyanusu’nun kapanma sürecinde sıkışarak yükselmesi, sarp fay dikliklerini ve Akdeniz’e dik inen mağrur kütleleri doğurmuştur. Fethiye’nin deniz seviyesinden (0 m) başlayan yolculuk, kalker yamaçları tırmanarak Babadağ’ın (2000 m) eteklerini adımlatır. Solunuzda lagün oluşumuyla durağanlaşan Ölüdeniz’i izlerken, lapyalarla dilimlenmiş sert kayalıkların sıcaklığını hissedersiniz. 15. kilometrede ulaşılan Faralya (350 m), Kelebekler Vadisi’nin fay kontrolleri altında oluşmuş dik uçurumları üzerine tünemiştir. Kanyon tabanına dik inen falezler, paleocoğrafik deniz seviyesi değişimlerinin ve dalga aşınımının aşamalı kanıtıdır. 28. kilometredeki Kabak Koyu (50 m) ise akarsuların ve kütle hareketlerinin karstik y...

Karakoram Yolu: Bulutların ve Kayaların Kadim Geçidi Dünyanın Çatısında Asya’nın Kalbine Dokunan Tektonik ve Beşeri Bir Senfoni Gökyüzüne Dokunan Kayaların Masalı: Jeolojik Temeller ve Vadiler İslamabad'ın nemli ve sıcak ovalarından kuzeye doğru kıvrılan asfalt şerit, yalnızca iki ülkeyi —Pakistan ile Çin’i— birleştirmekle kalmaz; yer kürenin devasa tektonik hamurunun hırsla yoğrulduğu bir jeolojik kabileler alanına adım atmanızı sağlar. Karakoram Yolu (KKH), Avrasya Levhası ile Hint Alt Kıtası'nın onlarca milyon yıl önce başlattığı ve halen devam eden görkemli çarpışmasının tam merkezinden geçer. Seyahat ederken sağınızda ve solunuzda beliren o heybetli duvarlar, sıradan dağ sırtları değildir. Burası, yılda birkaç milimetre yükselmeye devam eden canlı, nefes alan bir kütledir. Nanga Parbat'ın (8.126 m) vahşi ve dik yüzlerini izlerken yer çekiminin ve metamorfik kayaların gücünü hissetmemek imkânsızdır. Gözlerinizin önünde uzanan gnays, şist ve mermer katmanları, derin ...

-Fotoğraf. M. F. Karadoğan- İspanya'nın En Eski Gözlemevinde Saklanan "Kutsal Kâse": Abraham Ortelius'un Theatrum Orbis Terrarum'u İspanya'nın Cádiz kentinde, San Fernando Kraliyet Deniz Gözlemevi'nde (Real Observatorio de Marina de San Fernando) korunan nadir bir eser, haritacılık tarihinin dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Bu eser, Abraham Ortelius tarafından hazırlanan ve 1570 yılında ilk kez yayımlanan Theatrum Orbis Terrarum (Dünya Görünümü Sahnesi) adlı atlasın bir nüshasıdır. Kartografya dünyasında adeta "Kutsal Kâse" (Holy Grail) olarak nitelendirilen bu kitap, modern atlas kavramının doğuşunu temsil eder ve 16. yüzyılın coğrafi bilgi birikimini tek bir ciltte toplayan ilk sistematik çalışmadır. Neden Bu Kadar Önemli? 1. Dünyanın İlk Modern Atlası Ortelius'tan önce haritalar genellikle tek tek sayfalar, farklı boyutlarda paftalar veya el yazması belgeler halinde dolaşıyordu. Farklı ölçekler, stiller ve formatlar nedeniyl...

  Kanada'nın eyalet ve bölgelerinde yer alan en büyük göller, Büyük Göller'in iç deniz benzeri yapısından geniş kuzey havzalarına ve hidroelektrik rezervuarlarına kadar çeşitlilik gösterir. "Eyalet veya bölge bazında Kanada'nın en büyük gölleri" sorusuna hızlı bir yanıt vermek gerekirse, Ontario'daki Superior Gölü ile başlar (82.100 km² / 31.700 mil²). Bunu, Kuzeybatı Toprakları'ndaki Great Bear Gölü (31.328 km² / 12.100 mil²) ve Manitoba'daki Winnipeg Gölü (24.514 km² / 9.465 mil²) izler. Nunavut'taki Nettilling Gölü, Baffin Adası'nda 5.542 km² (2.140 mil²) alanı kaplarken, Prince Edward Adası'ndaki (PEI) Graham Rogers Gölü ise yalnızca 1,87 km² (0,72 mil²) büyüklüğündedir. Göllerin boyutları, suyun hareketini de etkiler. Örneğin, Winnipeg Gölü'nün havzası dört eyalete ve ABD'nin bazı bölgelerine yayılır; bu durum besin maddelerini yoğunlaştırarak alg patlamaları ve zebra midyeleri gibi sorunları artırır. Başka bölgelerde ise ...

  Twisted Hoodoo Bu tehlikeli jeolojik arazi formu Twisted Hoodoo olarak adlandırılır ve hava koşulları ile erozyon süreçlerinin çarpıcı bir denge eylemine yol açabileceğinin uç bir örneğidir. Utah'taki Grand Staircase-Escalante Ulusal Anıtı'nda bulunan Twisted Hoodoo, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısındaki Colorado Platosu içinde bulunan binlerce hoodoo'dan biridir; en bilinen alanlar Bryce Canyon Ulusal Parkı ve Goblin Valley Eyalet Parkıdır. Arizona-Utah sınır bölgesinde hoodoos'un yüksek yaygınlığı, alttaki Entrada Kumtaşını korumasının bir sonucudur. Yüzyıllar süren erozyon ve hava koşullarının bir ürünü olan bu dengeleyici kaya kuleleri, daha dirençli, sert tabakalar - bu durumda Dakota Kumtaşı - daha yumuşak ve daha az dirençli jeolojik katmanları - örneğin Entrada Kumtaşı - rüzgar, yağmur ve buzdan koruduğunda oluşur. Bu süreç, Colorado Platosunun bu bölümünde daha da belirginleşiyor çünkü Morrison ve Cedar Mountain formasyonlarının olağan katmanla...

  Bilim insanları, Dünya tarihindeki en düşük okyanus sıcaklığını kaydetti Kriyojenyen dönemde Dünya'yı gösteren görsel Bu jeolojik dönem 850 ila 635 milyon yıl önce sürmüş ve tüm Dünya'yı kaplayan birkaç küresel buzulu kapsamıştır ('Kartopu Dünya' hipotezi). Bu, Sturtian buzullanması sırasında (750 ila 700 milyon yıl önce) Dünya'nın yaşadığı ve Rodinia süper kıtasının parçalanmaya başladığı bir dönemdir. Mikkel Juul Jensen, Bilim Fotoğraf Kütüphanesi Okyanusların Buz Gibi Sırrı  Yaklaşık 700 milyon yıl önce yaşanan "Kartopu Dünyası" olayı. Bu dönemde gezegenimiz, yüzlerce metre kalınlığında bir buz tabakasıyla kaplanmıştı. Okyanuslar donmamıştı ama inanılmaz derecede soğuktu. Yeni bir araştırma, bu antik okyanusların sırlarını açığa çıkarıyor ve yaşamın nasıl hayatta kaldığını daha da merak uyandırıcı hale getiriyor. Gelin, bu buzlu maceraya birlikte göz atalım. Kartopu Dünyası Nedir ve Neden Önemli? Dünya'nın Cryogenian Dönemi'nde (yaklaşık 720-6...

  Verdenskortet: Yürünebilir Dünya Haritası Verdenskortet, Dünya Haritası Parkı olarak da bilinir, Danimarka'nın Klejtrup kasabasında büyük ölçekli bir dünya haritasına sahip benzersiz bir cazibe merkezidir. Park, 1944 ile 1969 yılları arasında, Klejtrub Gölü kıyısındaki aile çiftliğinde yaşayan Søren Poulsen adında bir adam tarafından toprak ve taşlardan yapılmıştır. Bitmiş harita Verdenskortet olarak adlandırılır, 45 x 90 metre ölçülerindedir. Ayrıca tamamen ölçeklidir. Yani, her 27 santimetre gerçek dünyada 111 kilometreye karşılık gelir. Verdenskortet, ziyaretçilerine "dünya" boyunca yürümelerine, kıtadan kıtaya adım atarak coğrafyayı benzersiz ve uygulamalı bir şekilde öğrenmelerine olanak tanıyor. Harita fikri, Poulsen'a yakındaki gölü boşaltma üzerinde çalışırken geldi. Danimarka'nın Jutland yarımadasına benzeyen bir taş fark etti. Bu nedenle, gölden alınan taşları kullanarak bir dünya haritası oluşturmaya karar verdi. Parkta ayrıca okyanusları ve denizleri...

  Atlantik Okyanusu'nun altında, ABD'nin kuzeydoğu kıyısı açıklarında, gözenekli çökeltiler içinde sıkışıp kalmış devasa deniz altı tatlı su akiferi keşfedildi. Bilim insanları, Atlantik Okyanusu'nun altında gizlenmiş, New Jersey'den Maine'e kadar uzanan devasa bir tatlı su akiferinin varlığını doğruladılar. Bu dikkate değer keşif, bir gün dünyanın büyüyen su krizinin ele alınmasına yardımcı olabilir, ancak insan kullanımı için kullanılmadan önce birçok zorluk devam ediyor. Onlarca Yıldır Yapım Aşamasında Olan Bir Keşif 1970'lerde, Doğu Kıyısı açıklarında hidrokarbon sondajı yapan bir ABD hükümeti araştırma gemisi, beklenmedik bir şekilde deniz tabanının yüzlerce metre altında tatlı suyla karşılaştı. O zamanlar sınırlı teknoloji, bilim adamlarının akiferin boyutunu veya kökenini belirlemesini engelledi ve onu ilgi çekici bir anormallik olarak bıraktı. Bulgu, tatlı suyun okyanusun altındaki gözenekli tortul katmanlarda kalabileceğini ve muhtemelen buzul geri çe...

Doğanın ses manzarası ritimlerle tanımlanır: Yıllar yeraltında kaldıktan sonra aynı mevsimde şarkı söylemeye başlayan periyodik ağustosböcekleri, her gün aynı saatte koroya başlayan kuşlar veya her akşam aynı saatte seslenen kurbağalar. Ses ortamına insan katkıları daha az ritmik olma eğilimindedir - vahşi yaşamla paylaştığımız alanlarda, ses ortamını trafik gürültüsü, endüstriyel gürültü, konuşma ve elektronik cihazlarla noktalıyoruz. Şehirlerin büyümesi, uluslararası ulaşımın artması ve kaynak çıkarmanın patlaması sayesinde insan kaynaklı gürültü son birkaç on yılda patladı. Araştırmacılar, bu büyüyen gürültünün vahşi yaşamı nasıl etkilediğini giderek daha fazla araştırıyorlar. Bilimsel literatürü taradık ve hayvanların raketimize çeşitli tepkiler verdiğini bulmak için vahşi yaşam uzmanlarıyla konuştuk. Kuşlar, eşlerini etkilemek için insan seslerini remiksliyor. Alaycı kuşlar, hayvanlar aleminin en iyi bilinen taklitlerinden bazılarıdır ve yetişkin erkek alaycı kuşlar yaşamları boyu...

 Akşehir’e vardığınızda, bir masal kitabının sayfaları açılıyor adeta. Sultan Dağları’nın eteğinde, gölün kenarında (maalesef neredeyse kurumuş bir göl) uzanan bu şehir, her köşesinde başka bir hikâye fısıldıyor. Akşehir'e vardığınızda sanki eski bir defter açılıyor. Nasreddin Hoca'nın bilgeliği, Selçuklu'nun taş işçiliği ve Osmanlı'nın zarif dokunuşları bu küçük şehirde birleşiyor. Sultan Dağları'nın eteklerinde, gölün hikayesi boyunca uzanan Akşehir, her köşesinde başka bir hikâye fışkırıyor. Gelin, bu hikayeleri bir keşfedelim; Seyyid Mahmud Hayrani Türbesi'nin huzurundan Eski Kilise'nin sessiz taşlarına, Nasreddin Hoca'nın kilitli kapısından İmaret Camii'nin kubbelerine, Taş Medrese'nin zamanına ve Ulu Camii'nin heybetine uzanalım. Sabahın erken saatlerinde, Eskikale Mahallesi'nin dar sokaklarında kendinizi buluyorsunuz. Orta Hamam Sokağı'nda,  Eski Kilise  sizi karşılıyor. 19. yüzyılda Akşehir'in Ermeni akınları tarafından ör...